ՀՀ Սահմանադրություն

Սահմանադրությունը բոլոր օրենքների ամբողջությունն է: Սահմանադրություն պետության հիմնական օրենքն է, այն սահմանում է պետության պետական կառուցվածքը, կառավարման և իշխանության մարմինների համակարգը, նրանց իրավասությունները և ձևավորման կարգը, ընտրական համակարգը, քաղաքացիական իրավունքները և ազատությունը և դատական համակարգը Սահմանադրությունը Հայաստանի իրավական համակարգի հիմքն է: Հայաստանի Սահմանադրությունը ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին: Դրանից հետո հուլիսի 5-ը նշվում է որպես Սահմանդրության տոն: ՀՀ Սահմանադրությունը 2 անգամ փոփոխության է ենթարկվել: Առաջինը տեղի է ունեցել 2005 թվականի նոյեմբերի հնարաքվեով, իսկ երկրորդը՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին: Սահմանադրությունը բաղկացած է նախաբանից և 16 գլուխներից: Սահմանադրության մեջ կա 220 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 1․ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳԻ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ Այս գլխում ներկայացված է 22 հոդված՝ դրանցից առաջին երեքը փոփոխության ենթակա չէ: Ահա այդ երեք հոդվածները՝

Հոդված 1. Հայաստանի Հանրապետությունն ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է:

Հոդված 2. Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին:

Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ նախատեսված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով:

Իշխանության յուրացումը որևէ կազմակերպության կամ անհատի կողմից հանցագործություն է:

Հոդված 3. Մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները

1. Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է: Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է:

2. Մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների և ազատությունների հարգումն ու պաշտպանությունը հանրային իշխանության պարտականություններն են:

3. Հանրային իշխանությունը սահմանափակված է մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներով և ազատություններով՝ որպես անմիջականորեն գործող իրավունք:

ԳԼՈՒԽ 2․ ՄԱՐԴՈՒ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑՈՒ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ԵՎ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ Այս գլխում ներկայացված են մարդու իրավունքները և ազատությունները, որը համապատասխանում է միջազգային նորմերին: Այստեղ կան նաև մարդու հիմնական պարտականությունների մասին: Այս գլուխը բաղկացած է 59 հոդվաղից:

ԳԼՈՒԽ 3։ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ, ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԵՎ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՈԼՈՐՏՆԵՐՈՒՄ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ ԵՎ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՆԵՐԸ Այստեց սահմանված է երկրի զարգացման օրենսդրական երաշխիքներն ու պետական քաղաքականության հիմնական նպատակները: Այն ունի 6 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 4․ Ազգային Ժողով Այս գլուխը վերաբերում է Ազգային Ժողովին: Այստեղ գրված է Ազգային Ժողովի կարգավիճակը, լիազորությունները, ընտրության կարգը, պատգամավորների կարգավիճակը և օրեսնդրական գործընթացը: Այս գլխում կա 35 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 5․ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԸ Այս գլխում ներկայացված են ՀՀ Նախագահի կարգավիճակը, նրա լիազորությունները, ընտրության կարգը և լիազորությունների ժամկետը, Նախագահի թեկնածուին ներկայացվող պահանջները։ Այն ունի 23 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 6․ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ Այս գլուխը սահմանում է գործադիր իշխանությունը, նրա լիազորությունները և գործունեության կարգը: Այս գլուխը ունի 16 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 7․ ԴԱՏԱՐԱՆՆԵՐ ԵՎ ԲԴԽ Այս գլուխը ներկայագնում է դատական համակարգե, դատարանները ու բարձրագույն դատական խորէհուրդը՝ դրանց գործունեությունը, կարգը, կառուցվածքը: Այն ունի 14 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 8․ ԴԱՏԱԽԱԶՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՔՆՆՉԱԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ Այս գլուխը սահմանում են նոր սահմանադրական մարմիններ։ Այն ունի 3 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 9․ ՏԻՄ Այս գլխում ներկայացված են տեղական ինքնակառավարման մարմինների խնդիրների մասին: Այստեղ գրված են համայնքների կառավարման մասին իրավունքները և կարողությունները: Ունի 12 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 10․ ՄԻՊ Այս գլուխը մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին է: Կա 3 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 11․ ԿԸՀ-ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ Գլուխը վերաբերում է պետության ընտրական համակարգին։ Այն սահմանում են նոր սահմանադրական մարմիններ։ Կա 2 հոդվաղ:

ԳԼՈՒԽ 12․ ՀՌՀ-ՀԵՌՈՒՍՏԱՏԵՍՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՌԱԴԻՈՅԻ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ- Այս գլուխե ևս սահմանում է նոր մարմիններ: Կա 2 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 13․ ՀՔՊ-ՀԱՇՎԵՔՆՆԻՉ ՊԱԼԱՏԸ Նոր սահմանադրական մարմին սահմանող գլուխներից մեկն է: Կա 2 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 14․ ԿԲ-ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿԸ Այն ևս սահմանում է նոր սահմանադրական մարմին: Կա 2 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 15․ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ, ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՀԱՆՐԱՔՎԵՆ Այստեղ ներկայացված են սահմանադրության մասին օրենքի, ընդունման, փոփոխությունների կարգի հիմնական դրույթները: Գրված է, որ սահմանադրությունը կարող է փոխվել միայն հանրաքվեի միջոցով: Սահմանվում են հանրաքվեի անցկացման հիմունքները։ Գլուխն ունի 7 հոդված:

ԳԼՈՒԽ 16․ ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ ԵՎ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ Այս գլխով սահմանվում են սահմանադրության եզրափակիչ և անցումային դրույթները։ Կա 12 հոդված:

Ահա այսպիսին է ՀՀ սահմանադրությունը: 

Պետական կառավարման ձևեր

Պետական կառավարման հիմնական ձևերն են՝ միապետություն և հանրապետություն:

Միապետութուն

Միապետությունը կառավարման մի ձև է, որտեղ պետությունը կառավարում է միապետը՝ պետութան միանձնյա ղեկավարը, գահը փոխանցվում է ժառանգաբար և միապետը ժողովրդի առջև պատասխանատվություն չի կրում: Միապետության ժամանակ չկա օրենսդիր, գործադիր մարմիններ և դատական համակարգ: Որոշումները կայացնում է միապետը: Կա միապետության տեսակներ՝ բացարձակ միապետություն, սահմանադրական միապետություն, դուալիստական միապետություն և խորհրդարանական միապետություն:

Բացարձակ միապետություն (անսահմանափակ)-երկիրը ղեկավարում է միապետը, նա երկրի գերագույն մարմինն է: Սահմանափակ միապետություն-բացի միապետից կան նաև այլ իշխանություններ:

Սահմանադրական միապետություն-միապետն ունի սահմանափակ իշխանություն, որը հիմնված է Սահմանադրության վրա, այնտեղ կա մեկ իշխանություն ևս, որը ձևավորում է ժողովուրդը:

Դուալիստական միապետություն-այստեղ միապետն ունի գործադիր իշխանության լիարժեքություն, նաև ունի օրենսդիր և դատական իշխանությունների մի մաս:

Խորհրդարանական միապետություն-միապետը ձևական բնույթ է կրում, ամեն ինչ կատարում է խորհրդարանը:

Հանրապետություն

Հանրապետությունը կառավարման մի ձև է, որտեղ երկրի ղեկավարին ըտրում է ժողովուրդը կամ հատուկ ներկայացուցչական հաստատությունների կողմից: Հանրապետությունում երկիրը ղեկավարում է նախագահը, պետությունն ունի օրենսդիր, գործադիր մարմիններ և դատական համակարգ: Որոշումները կայացնում է նախագահը դրանք համձայնեցնելով խորհրդարանի հետ: Կան հանրապետության տեսակներ՝ Նախագահական հանրապետություն, Խորհրդարանական հանրապետությունը, Կիսանախագահական հանրաետություն:

Նախագահական հանրապետություն-երկրում իշխանությունը պատկանում է նախագահին, որոշումները ընդունում ու իրականացնում է նախագահը, կազմավորում և կազմալուծում է օրենսդիր մարմինը (խորհրդարանը):

Խորհրդարանական հանրապետություն-որոշումները ընդունում է Ազգային ժողովը, նախագահը չունի լիազորություններ:

Կիսանախագահական հանրապետություն-Կառավաարման նման ձև ունեցող երկրներում նախագահի իշխանությունը զուգորդվում է խորհրդրաանական իշխանությամբ: